3LAB is een sportwetenschappelijk coachingbedrijf gespecialiseerd in triatlon en wielrennen. Onze expertise ligt in Inspanningsfysiologie · trainingsbelasting · metabole analyse · evidence-based coaching.
De menstruatie paradox
Er bestaat een merkwaardige paradox in verband met de menstruatie cyclus. Objectieve indicatoren (zoals VO₂max of spierkracht) vertonen nauwelijks schommelingen over de verschillende fases van de cyclus. Toch rapporteren heel wat vrouwelijke atleten dat hun sportieve prestaties wél sterk door hun cyclus beïnvloed worden.
In plaats van dat de hormonale schommelingen zélf de directe oorzaak zijn, blijkt het prestatieverlies vooral gedreven te worden door de aanwezigheid van cyclus-gerelateerde klachten.
Een grootschalige studie door Nose-Ogura et al. (2026) werd de impact van de menstruele cyclus en cyclusgerelateerde klachten [zoals dysmenorrhea (menstruatiepijn), premenstrueel syndroom (PMS) en hevig menstrueel bloedverlies (HMB)] op het prestatievermogen onderzocht.
Gedetailleerd onderzoek
De onderzoekers analyseerden 9.130 medische dossiers (afkomstig van 3.693 unieke Japanse elite-atleten en elite-beloften) verzameld tussen 2008 en 2021.
Exclusie criteria: Gegevens van atleten die hormonale anticonceptie (zoals de combinatiepil of een hormoonspiraal) gebruikten, werden niet opgenomen in de studie zodat de natuurlijke cyclus kon geëvalueerd worden
Metingen: Via gestandaardiseerde vragenlijsten werden drie specifieke klachten gedocumenteerd:
Dysmenorrhea: Hevige menstruatiepijn.
PMS: Premenstruele fysieke of mentale klachten (zoals prikkelbaarheid, gewichtstoename of vochtretentie).
HMB: Subjectief hevig menstrueel bloedverlies.
Analyses: De onderzoekers analyseerden de trends over een periode van 14 jaar en gebruikten multivariabele logistische regressiemodellen om de relatie tussen het aantal/type klachten en het zelfgerapporteerde optimale prestatiemoment te bepalen.
De belangrijkste resultaten
Evolutie van klachten en zorg: Tussen 2008 en 2021 steeg het aantal atleten dat een gynaecoloog raadpleegde spectaculair van 13,7% naar 67,7%. De prevalentie van geregistreerde dysmenorrhea nam toe (Adjusted Odds Ratio (AOR): 1,04 per jaar). Waarschijnlijk wijst dit op een actievere pijnbestrijding en een verminderd taboe rond de menstruatiecyclus. De prevalentie van PMS en HMB nam licht af.
Aantal klachten bepaalt de perceptie: Atleten zonder klachten gaven in de meerderheid van de gevallen aan dat de cyclus geen invloed had op hun prestaties (51,1%). Atleten met de drie klachten gaven daarentegen massaal aan dat de periode ná de menstruatie hun optimale moment was (68,4%).
Dosis-responsrelatie: Er is een duidelijk cumulatief effect waarneembaar. Atletes met drie klachten rapporteerden vaker dat de post-menstruele fase de optimale prestatiefase was, in vergelijking met klachtenvrije atleten.
PMS is de grootste boosdoener: Wanneer alle drie de symptomen samen in een model werden geplaatst, bleek PMS de sterkste onafhankelijke voorspeller te zijn voor het ervaren van het “optimaal prestatie moment” na de menstruatie (AOR: 2,53). De AOR voor HMB of dysmenorrhea bedroegen respectievelijk 1,51 en 1,15.
De resultaten wijzen in de richting dat niet zozeer de hormoonspiegels op zich, maar wel de aanwezigheid van specifieke symptomen het subjectieve prestatievermogen sturen. Dit geeft een verklaring voor de paradox tussen de objectieve laboratoriummetingen en de subjectieve ervaringen bij de atletes.
PMS uit zich vaak in stemmingswisselingen, verhoogde vermoeidheid, verminderde motivatie en vochtretentie. Zodra de menstruatie voorbij is en de klachten verdwijnen, ervaren de atletes een opluchting die ervaren wordt als hun “piekperiode”. Dit onderstreept dat standaard fase-gebaseerde trainingsschema’s geen oplossing bieden. De aandacht moet uitgaan naar het identificeren en behandelen van de specifieke klachten. Trainingsschema’s dienen aangepast te worden rekening houdend met de eventuele menstruele klachten.
Praktische tips
Het belang van deze studie kan niet onderschat worden: voor het eerst is duidelijk dat menstruele klachten (en niet zozeer de cyclus op zichzelf) het prestatievermogen beïnvloeden.
De coach heeft een belangrijke antenne- en doorverwijsfunctie als atletes menstruele klachten aangeven. Dit kan enkel maar in een veilige omgeving waarin open kan gecommuniceerd worden.
Referentie
Nose-Ogura, S., Kawabe, R., Kashiwagi, Y. et al. Menstrual-related conditions are associated with optimal menstrual cycle timing for sports performance in female athletes. BMC Sports Sci Med Rehabil (2026). https://doi.org/10.1186/s13102-026-01978-1
Over 3LAB
3LAB is een Belgisch sportwetenschappelijk coachingbedrijf gespecialiseerd in triatlon en wielrennen. Wij combineren inspanningsfysiologie, metabole analyse en evidence-based trainingsprincipes om atleten en coaches te ondersteunen in het maken van onderbouwde trainingsbeslissingen.
Reinout Van Schuylenbergh (PhD) is sportwetenschapper en gecertifieerd level 3 triatlon- en wielercoach. Hij heeft meer dan 30 jaar ervaring als duursporter en duursportcoach op professioneel en Olympisch niveau.
Hij is zaakvoerder van Triathloncoach.be en 3lab.be, gastdocent aan de KU Leuven, docent aan de Vlaamse Trainersschool, facilitator bij World Triathlon , adviseur bij INSCYD en auteur van blogs en sportwetenschappelijke artikels. Hij leeft op het ritme van de muziek en outdoor sporten.