3LAB is een sportwetenschappelijk coachingbedrijf gespecialiseerd in triatlon en wielrennen. Onze expertise ligt in Inspanningsfysiologie · trainingsbelasting · metabole analyse · evidence-based coaching.
Hoewel sporten gezond is, kan extreme fysieke inspanning bij zeldzame, niet-gediagnosticeerde aandoeningen een prikkel zijn voor ritmestoornissen. Plotse hartdood (Sudden Cardiac Death, SCD) bij atleten is zeer zeldzaam (0,2 tot 6,8 gevallen per 100.000 atleetjaren), maar de impact is gigantisch. Mannelijke atleten, master-atleten (>35 jaar) en beoefenaars van intensieve duursporten lopen een hoger risico.
Al decennia woedt de medische discussie over de beste manier van pre-participation screening (PPS): volstaat een medische vragenlijst en een lichamelijk onderzoek, of is een rust-ECG (elektrocardiogram) noodzakelijk? Een recente review van Graziano et al. (2026) in het Open Access Journal of Sports Medicine brengt de nieuwste inzichten en evoluties helder in kaart.
De Onderzoeksmethode
Graziano en collega’s voerden een uitgebreide literatuurstudie uit naar de huidige stand van zaken rond cardiologische screening bij atleten. Ze analyseerden historische data, grote epidemiologische registers (zoals het FIFA Sudden Death Registry) en vergelijkende klinische studies tussen verschillende screeningsprotocollen.
Daarnaast evalueerden ze de evolutie van ECG-interpretatiecriteria (van de ESC 2010 criteria via de Seattle Criteria naar de huidige Internationale Criteria uit 2017) en onderzochten ze de specifieke uitdagingen bij onderbelichte groepen zoals vrouwen, jonge atleten en master-atleten.
De Belangrijkste Resultaten uit het Onderzoek
ECG verhoogt de detectiegraad drastisch: Klassieke vragenlijsten en lichamelijk onderzoek missen de meerderheid van de risico-atleten. In vergelijkende studies ontdekte een evaluatie op basis van de AHA-vragenlijst slechts 43,8% van de atleten met een risico-aandoening, terwijl een 12-afleidingen ECG met expertinterpretatie 93,8% van de gevallen opspoorde.
Daling van incidenten bij verplichte screening: In de Italiaanse regio Veneto leidde de invoering van een nationaal, verplicht screeningsprogramma met ECG tot een reductie van bijna 90% in plotse hartdood onder jonge competitieatleten. Echter, de academische discussie over deze gegevens is nog niet helemaal uitgedoofd en nuancering lijkt op zijn plaats.
Shift in de oorzaken van SCD: Waar vroeger aangeboren verdikkingen van de hartspier (zoals hypertrofische cardiomyopathie) als hoofdoorzaak golden, tonen recente post-mortem studies aan dat littekenweefsel in de linkerhartkamer (non-ischemic left ventricular scar) en primaire elektrische stoornissen steeds vaker de boosdoener zijn. Bij master-atleten (>35 jaar) blijft kransslagaderlijden (coronary artery disease) de primaire oorzaak.
Uiteenlopende richtlijnen: Waar Europa (ESC), het IOC en de FIFA een ECG al langer aanbevelen, heeft recent ook de American Heart Association (AHA) haar standpunt herzien en erkent zij nu expliciet de meerwaarde van het ECG om levensbedreigende aandoeningen te detecteren.
De Uitdaging van het ‘Sporthart’
Het interpreteren van een sportercardiogram is precisiewerk. Fysieke training vervormt de structuur en de elektrische aansturing van het hart. Zaken zoals een trage rusthartslag (bradycardie), vergroting van de hartkamers of specifieke geleidingsvertragingen zijn bij duursporters volkomen normaal.
Het grensgebied tussen fysiologische aanpassing (gezond sporthart) en beginnende ziekte (zoals cardiomyopathie) is echter dun. Een verkeerde interpretatie kan leiden tot onnodige ongerustheid, dure vervolgonderzoeken of het onterecht uitsluiten van atleten van competitie. Daarom zijn de interpretatiecriteria de afgelopen jaren steeds verfijnder geworden.
Bovendien onderstreept de studie dat primaire preventie (screening) hand in hand moet gaan met secundaire preventie. Geen enkele screening is immers 100% dekkend. De aanwezigheid van automatische externe defibrillatoren (AED’s) en getrainde omstanders bij sportevenementen en accommodaties redt aantoonbaar levens.
Praktische Tips voor Coaches en Atleten
Voor Atleten
Laat periodiek een rust-ECG maken: Ben je een competitieve duursporter? Vertrouw niet enkel op een algemene medische vragenlijst. Vraag bij je sportmedisch onderzoek specifiek om een 12-afleidingen ECG.
Kies voor een gespecialiseerde sportarts of sportcardioloog: De interpretatie van een sporter-ECG vereist specifieke expertise om ‘normale’ sportaanpassingen te onderscheiden van risicofactoren.
Luister naar ‘red flags’: Laat je onmiddellijk onderzoeken bij ongewone duizeligheid of flauwvallen tijdens/direct na inspanning, onverklaarbare kortademigheid, druk op de borst, of ongewone hartkloppingen. Informeer je arts ook als er in de familie sprake is van plotse overlijdens op jonge leeftijd (<50 jaar).
Master-atleten (>35 jaar): Je risicoprofiel is anders dan dat van een 20-jarige. Cardiovasculaire screening richt zich bij ouder wordende atleten primair op het opsporen van vernauwingen in de kransslagaders.
Voor Coaches & Sportclubs
Zorg voor een Emergency Action Plan (EAP): Weten jouw atleten en staf wat ze moeten doen bij een acute hartstilstand op de club of tijdens een stage? Zorg voor een duidelijk en ingeoefend noodprotocol.
Investeer in een AED en Reanimatietraining: Zorg dat er een goed onderhouden AED aanwezig is op de trainingslocatie. Zorg dat jij en je atleten weten hoe te reanimeren (CPR) en de AED te bedienen. Snellere defibrillatie verhoogt de overlevingskansen drastisch.
Moedig preventieve screening aan: Maak een sportmedische keuring inclusief ECG bespreekbaar binnen je team of atletengroep, zeker bij de start van een intensief trainingsseizoen of voorafgaand aan zware duurevenementen.
Referentie
Graziano, F., Vecchio, C., Corrado, D., & Zorzi, A. (2025). Cardiac Screening in Athletes: Current Status and Future Challenges. Open Access Journal of Sports Medicine, 16, 279–285. https://doi.org/10.2147/OAJSM.S523274
Over 3LAB
3LAB is een Belgisch sportwetenschappelijk coachingbedrijf gespecialiseerd in triatlon en wielrennen. Wij combineren inspanningsfysiologie, metabole analyse en evidence-based trainingsprincipes om atleten en coaches te ondersteunen in het maken van onderbouwde trainingsbeslissingen.
Reinout Van Schuylenbergh (PhD) is sportwetenschapper en gecertifieerd level 3 triatlon- en wielercoach. Hij heeft meer dan 30 jaar ervaring als duursporter en duursportcoach op professioneel en Olympisch niveau.
Hij is zaakvoerder van Triathloncoach.be en 3lab.be, gastdocent aan de KU Leuven, docent aan de Vlaamse Trainersschool, facilitator bij World Triathlon , adviseur bij INSCYD en auteur van blogs en sportwetenschappelijke artikels. Hij leeft op het ritme van de muziek en outdoor sporten.