Low Energy Availability (LEA); van theorie naar praktijk.
In sport is de balans tussen voeding en training cruciaal. Maar wat gebeurt er als die balans doorslaat? Een nieuwe review werpt een kritisch licht op 'Energy Availability' (EA) bij sporters.
3LAB is een sportwetenschappelijk coachingbedrijf gespecialiseerd in triatlon en wielrennen. Onze expertise ligt in Inspanningsfysiologie · trainingsbelasting · metabole analyse · evidence-based coaching.
De Probleemstelling: Het onzichtbare gevaar van LEA
Veel atleten balanceren op het randje van het energetisch evenwicht. Wanneer de energie-inname via voeding onvoldoende is om zowel de training als de essentiële lichaamsfuncties te ondersteunen, ontstaat er een toestand van Low Energy Availability (LEA).
LEA blijft vaak onopgemerkt. Een atleet kan een stabiel lichaamsgewicht behouden, terwijl het lichaam intern al op de ‘spaarstand’ is overgegaan door hormonale en metabole functies uit te schakelen. Dit is het onderliggende mechanisme van Relative Energy Deficiency in Sport (REDs), wat kan leiden tot verminderde botdichtheid, hormonale verstoringen en chronische blessures.
De prevalentie van LEA en RED-S is nog niet goed gekend. In de wetenschappelijke literatuur circuleren cijfers van 2-10% bij topsporters.
De Onderzoeksvraag
De centrale vraag in dit onderzoek was:
hoe is het concept van energiebeschikbaarheid geëvolueerd,
wat zijn de fysiologische gevolgen van energie tekorten, en
hoe kunnen we LEA nauwkeuriger identificeren en monitoren bij atleten?.
De Methode: Een kritische synthese
De auteurs hebben een uitgebreide literatuurstudie uitgevoerd in databases zoals PubMed en Web of Science, met een focus op studies gepubliceerd tussen januari 2020 en september 2025. Hierbij zijn zowel experimentele studies als observatieonderzoeken in het veld geanalyseerd om een actueel beeld te schetsen van de diagnostiek en de effecten van LEA.
Belangrijkste Bevindingen
Hormonale ‘Vingerafdruk’: LEA uit zich als eerste in meetbare veranderingen in schildklier- en reproductieve hormonen (zoals een daling van T3 en oestrogeen/testosteron).
Beperkingen van de ‘30 kcal-grens’: Hoewel vaak wordt gesteld dat bij een EA van <30 kcal/kg de vetvrije massa de gevarenzone is, toont de review aan dat er grote individuele verschillen zijn. Sommige atleten vertonen bij hogere waarden al symptomen, terwijl anderen langer stabiel blijven.
Metabole aanpassing: Het rustmetabolisme (RMR) kan dalen als overlevingsmechanisme, wat betekent dat een ‘normaal’ gewicht niet altijd wijst op een gezonde energiebalans.
Meetproblemen: Het nauwkeurig berekenen van EA in het dagelijks leven is extreem lastig door onnauwkeurige voedingsdagboeken en variabele schattingen van het energieverbruik tijdens training.
Praktische Aanbevelingen voor Coaches
Hoe vertaal je dit naar de dagelijkse praktijk? De review adviseert een verschuiving van ‘rekenen’ naar ‘monitoren’:
Gebruik Screeningtools: Implementeer gevalideerde vragenlijsten zoals de LEAF-Q (voor vrouwen) en de nieuwe LEAM-Q (voor mannen) aan het begin van het seizoen en bij grote veranderingen in trainingsvolume.
Kijk naar de vroege signalen: Wees alert op niet-specifieke symptomen zoals aanhoudende vermoeidheid, spijsverteringsklachten, vaker ziek zijn, stemmingswisselingen of (bij vrouwen) onregelmatige menstruatie.
Periodieke Bloedmonitoring: Bij een vermoeden van LEA is een bloedonderzoek naar schildklierhormonen (T3) en sekshormonen effectiever dan het proberen te berekenen van de calorie-inname.
Hanteer een Breed Kader: Gebruik frameworks zoals de Athlete Health and Readiness Checklist (AHaRC) om voeding, training, herstel en mentale status als één geheel te bekijken, in plaats van alleen op gewicht of vetpercentage te sturen.
Conclusie: Energiebeschikbaarheid is geen statisch getal, maar een dynamisch proces. Door breder te kijken dan de weegschaal, kunnen we de gezondheid en prestaties van onze atleten op de lange termijn waarborgen.
Standpunt van 3LAB
Position statement:
In onze coaching van topatleten hanteren we de volgende procedures:
Periodieke bloedcontroles (in regie van de sportarts)
Wekelijkse opvolging van het lichaamsgewicht
Dagelijkse opvolging van herstelparameters; zowel objectief (vb HRV) als subjectief (vb RPE).
Voedingsadviezen bij elke trainingssessie
Voedingsadviezen gebaseerd op gezonde en gevarieerde voeding.
Advies om de menstruatie cyclus op te volgen en te rapporteren in het trainingsdagboek.
Samenvatting
Gebruik gevalideerde screeningstools zoals de LEAF-Q en LEAM-Q.
Alertheid voor vroege symptomen van LEA.
Gestructureerde monitoring.
Als coach heb je een sleutelrol in het adviseren van effectieve voeding en het vroeg detecteren van eventuele tekorten.
Referenties
Espinar, S., Sánchez-Fernández, M. A., Martin-Olmedo, J. J., Rueda-Córdoba, M., & Jurado-Fasoli, L. (2026). Rethinking Energy Availability from Conceptual Models to Applied Practice: A Narrative Review. Nutrients, 18(3), 379. https://doi.org/10.3390/nu18030379
Gallant, T.L., Ong, L.F., Wong, L. et al. Low Energy Availability and Relative Energy Deficiency in Sport: A Systematic Review and Meta-analysis. Sports Med 55, 325–339 (2025). https://doi.org/10.1007/s40279-024-02130-0
Jeukendrup, A. E., Areta, J. L., Van Genechten, L., Langan-Evans, C., Pedlar, C. R., Rodas, G., Sale, C., & Walsh, N. P. (2024). Does Relative Energy Deficiency in Sport (REDs) Syndrome Exist? Sports Medicine.
Over 3LAB
3LAB is een Vlaams sportwetenschappelijk coachingbedrijf gespecialiseerd in triatlon en wielrennen. Wij combineren inspanningsfysiologie, metabole analyse en evidence-based trainingsprincipes om atleten en coaches te ondersteunen in het maken van onderbouwde trainingsbeslissingen.
Reinout Van Schuylenbergh (PhD) is sportwetenschapper en gecertifieerd level 3 triatlon- en wielercoach. Hij heeft meer dan 30 jaar ervaring als duursporter en duursportcoach op professioneel en Olympisch niveau.
Hij is zaakvoerder van 3LAB, gastdocent aan de KU Leuven, docent aan de Vlaamse Trainersschool, facilitator bij World Triathlon en auteur van blogs en sportwetenschappelijke artikels. Hij leeft op het ritme van de muziek en outdoor sporten.