Overtraining bestaat (niet)

Wat is overtraining? Hoe kan je het herkennen? En voorkomen?

Photo by Elisa Kennemer on Unsplash

---

Wat is overtraining?

Overtrainingssyndroom (OTS) wordt gekenmerkt door aanhoudende vermoeidheid en een achteruitgang in prestaties. Momenteel bestaan er nog geen specifieke diagnostische criteria of is er een medische codering voor (Weakley et al, 2022). De diagnose wordt voornamelijk gesteld op basis van een daling in de maximale prestaties en een subjectief gevoel van 'lusteloosheid', nadat andere medische oorzaken zijn uitgesloten (Buchwald et al, 2025).

Atleten nemen vaak deel aan intensieve trainingsschema’s om hun sportieve doelen te bereiken. Dit kan leiden tot functionele overreaching met een tijdelijke prestatievermindering. Atleten met functional overreaching herstellen binnen enkele dagen tot weken mits voldoende rust. Meer zelfs, het kan zelfs een bewuste trainingsstrategie zijn om een sterkere supercompensatie te bekomen.

Het overtrainingssyndroom (OTS) daarentegen wordt gekenmerkt door een langdurige afname van sportprestaties, zelfs na rustperiodes. Typische symptomen zijn verhoogde vermoeidheid, aanhoudende spierpijn, slechte slaapkwaliteit, gebrek aan motivatie, stemmingswisselingen en een algemeen gevoel van 'lusteloosheid' of mentale uitputting.

Voor diagnostische doeleinden wordt overtraining vaak onderverdeeld in non-functionele overreaching en de daadwerkelijke overtraining. Bij non-functional overreaching herstelt het prestatievermogen zich met rust; bij OTS brengt rust alleen geen soelaas om het prestatievermogen te herstellen.

Overtraining zit op het continuüm van functional overreaching, non-functional overreaching en OTS (Meeusen et al, 2013).

Overtraining of onder-herstel?

OTS ontstaat wanneer er langdurig sprake is van een disbalans tussen training en herstel — met name bij onvoldoende rust of een plotselinge toename in trainingsvolume. Daarnaast kunnen ook andere factoren bijdragen aan de ontwikkeling van OTS, zoals een negatieve energiebalans, slaaptekort of mentale stress.

Gelet op de aanzienlijke trainingsbelasting die (ook recreatieve) duursport zonder gezondheidsproblemen afwerken, is chronisch onder-herstel misschien wel de belangrijkste factor voor OTS. Onderschat ook het effect van mentale stress niet. In de preventie van OTS moet niet alleen naar de training gekeken worden maar naar alle factoren die de belasting en het herstel beïnvloeden.

Photo by Sinatta Leunen on Unsplash

Aanbevelingen

OTS is een ernstige situatie die soms het einde betekent van de sportcarrière. Het is zelfs niet ondenkbaar dat atleten met OTS in een depressie belanden, doordat een belangrijk aspect van hun leven en identiteit onder druk staat.

Ik pleit voor een sterk preventieve aanpak.

Preventie van OTS

Preventie start bij een adequate coaching: vanuit een holistische benadering, dagelijkse opvolging, open communicatie en het opbouwen van vertrouwen. Op die manier kunnen signalen tijdig opgevangen worden en begrepen worden vanuit het totaalbeeld (belasting, herstel, context). Een vlot contact naar medici en paramedici helpt om signalen te interpreteren en eventuele medische opvolging op te starten.

Indicatoren die kunnen wijzen op overreaching (en zonder gepaste acties tot OTS):