Jouw wekelijkse update over sportwetenschappen en coaching.
apr 14, 2026
3LAB is een sportwetenschappelijk coachingbedrijf gespecialiseerd in triatlon en wielrennen. Onze expertise ligt in inspanningsfysiologie · trainingsbelasting · metabole analyse · evidence-based coaching.
Het overtrainingssyndroom (OTS) is een ernstige conditie tengevolge van een langdurig onevenwicht tussen de belasting en de belastbaarheid van de atleet (Lehmann et al, 1993). Deze disbalans kan voortkomen uit trainingsgerelateerde en niet-trainingsgerelateerde stressoren.
OTS wordt gekenmerkt door aanhoudende vermoeidheid en een achteruitgang in de sportprestaties. Het herstel van het OTS kan meerdere maanden of zelfs jaren in beslag nemen (Meeusen et al, 2013).
Momenteel bestaan er nog geen specifieke diagnostische criteria of is er een medische codering voor (Weakley et al, 2022). Men diagnosticeert overtraining doorgaans op basis van de daling in de maximale prestaties en een subjectief gevoel van ‘lusteloosheid’, nadat andere medische oorzaken zijn uitgesloten (Buchwald et al, 2025).
OTS is defined as “a sports-specific decrease in performance together with disturbances in mood state. Underperformance persists despite a period of recovery lasting weeks or months.”
OTS verschilt van functionele overreaching. Deze laatste gaat gepaard met een tijdelijke prestatievermindering. Atleten met functional overreaching herstellen binnen enkele dagen tot weken mits voldoende rust in acht te nemen. Meer zelfs, het kan zelfs een bewuste trainingsstrategie zijn om een sterkere supercompensatie te bekomen.
Overtraining wordt nog onderverdeeld in:
non-functionele overreaching - waarbij het prestatievermogen zich herstelt met rust - en,
OTS - waarbij rust alleen geen soelaas brengt om het prestatievermogen te herstellen.
Overtraining zit op het continuüm van under-training, acute overload, functional overreaching, non-functional overreaching en OTS (Meeusen et al, 2013).
Het (over)load continuum (Armstrong et al 2022).
Overtraining of onder-herstel?
OTS ontstaat wanneer er langdurig sprake is van een onevenwicht tussen de belasting en het herstel.
De belasting kan voortkomen vanuit de training. Maar ook andere factoren kunnen de belasting verhogen, zoals een negatieve energiebalans, slaaptekort, mentale stress, werkgerelateerde belasting, impact van reizen en jetlag ... (Stellingwerff et al, 2021).
Niet alleen de totale belasting bepaalt het risico op OTS, maar ook de kwaliteit van het herstel. De belangrijkste herstelmaatregelen omvatten gezonde en gevarieerde voeding, een correcte energie- en vochtbalans en een kwaliteitsvolle slaap. De 4R’s vormen een handig kader voor effectief herstel (Bonilla et al, 2025).
Vier essentiële acties om het herstel te bevorderen (Bonilla et al, 2025)
Onderschat ook het effect van mentale stress niet. In de preventie van OTS moet niet alleen naar de training gekeken worden maar naar alle factoren die de belasting en het herstel beïnvloeden: gezin en familie, werkgerelateerde stress, …
Aanbevelingen
OTS is zonder twijfel een ernstige situatie. Het herstel kan een jaar of langer aanslepen. En soms treedt er geen volledig herstel meer op na OTS. OTS kan dus het einde betekenen van de sportcarrière. Het is zelfs niet ondenkbaar dat atleten met OTS in een depressie belanden, doordat een belangrijk aspect van hun leven en identiteit onder druk staat. Een preventieve aanpak is daarom uiterst belangrijk.
Er is tot op vandaag geen duidelijk diagnostisch model voor OTS (Armstrong et al, 2022). Echter, de volgende indicatoren moeten als alarmsignalen worden geïnterpreteerd:
Minder zin om te trainen
Verminderde eetlust
Verminderde slaapkwaliteit
HRV respons buiten de normale variabiliteit
Gedaalde (maximale) hartslag
Gevoelige of pijnlijke pezen
Zeer stijve spieren (‘s ochtends)
Verminderd prestatievermogen
Dit zijn alarmbellen en verplicht de coach tot nader onderzoek en aanpassing van het programma. Zowel maatregelen om de trainingsbelasting te reduceren als het herstel te bevorderen zouden snel - binnen de 1 à 2 weken - soelaas moeten brengen. Analyseer ook de context en tracht de oorzaken te detecteren: ligt het op het terrein van de training of zijn er andere oorzaken voor het onevenwicht?
In mijn vaste toolbox voor atleet-monitoring zit:
Trainingsbelasting (via een digitale trainingsplanner),
Monitoring van herstelparameters zoals slaap, gevoel, eetlust, … (via een digitale trainingsplanner)
Monitoring voeding (energie en macronutriënten)
Opvolging van de subjectieve indicatoren
Indien de situatie dit vereist kan dit aangevuld worden met het bloedprofiel (enkel op medische indicatie), zuurstofsaturatie, lactaatcontroles op training, physio-check-up.
Aanvullende op de bovenstaande indicatoren, kan men via gevalideerde, maximale inspanningsprotocols de volgende afwijkende parameters vaststellen (Buchwald et al, 2025):
Prestatie daling
Daling in de cardiorespiratoire fitness (VO₂max)
Daling in het glycolytisch vermogen (VLamax)
Gedaalde (sub)maximale hartslag
Signalen van depressie
Hoewel dit nog geen ‘harde indicatoren zijn voor OTS’ (Weakley et al, 2022), moeten deze signalen de coach verplichten om aan de noodrem te trekken en onmiddellijk deskundige medische hulp in te schakelen.
Overtraining of onderherstel: het is voor mij geen louter semantische discussie.
Traditioneel kijkt men enkel naar de belasting terwijl de oorzaak van OTS veelal elders te zoeken is. Ik pleit voor open, discrete communicatie en een professionele relatie met de sporter, waardoor de sporter sneller zal aangeven wanneer de balans tussen de belasting en het herstelvermogen gestoord is.
Preventie van OTS
Preventie start bij een adequate coaching: vanuit een holistische benadering, dagelijkse opvolging, open communicatie in vertrouwen. Op die manier kunnen signalen tijdig opgevangen worden en begrepen worden vanuit het totaalbeeld -belasting - herstel - context. Een vlot contact naar medici en paramedici helpt om signalen te interpreteren en eventuele medische opvolging op te starten.
Tot slot
Non-functional overreaching en OTS zijn ernstige condities die een negatieve weerslag hebben op het prestatievermogen, het welzijn en de identiteit van de sporter. Ik pleit voor een preventieve aanpak op basis van open communicatie, monitoring en professionele teamwerking.
Referenties en aanbevolen literatuur
Armstrong LE, Bergeron MF, Lee EC, Mershon JE, Armstrong EM. Overtraining Syndrome as a Complex Systems Phenomenon. Front Netw Physiol. 2022 Jan 18;1:794392. doi: 10.3389/fnetp.2021.794392.
Bonilla, D.A.; Stout, J.R.; Gleeson, M.; Campbell, B.I.; Escalante, G.; Rojas-Valverde, D.; Petro, J.L.; Kreider, R.B.; Odriozola-Martínez, A. The 4Rs Framework of Sports Nutrition: An Update with Recommendations to Evaluate Allostatic Load in Athletes. Life 2025, 15, 867. https://doi.org/10.3390/
life15060867
Buchwald, R. L., Buchwald, J., Lehtonen, E., Peltonen, J. E., & Uusitalo, A. L. T. (2025). A Comprehensive Analysis of Overtraining Syndrome in Athletes and Recreational Exercisers. International Journal of Sports Medicine. https://doi.org/10.1055/a-2611-3598
Carfagno DG, Hendrix JC 3rd. Overtraining syndrome in the athlete: current clinical practice. Curr Sports Med Rep. 2014 Jan-Feb;13(1):45-51. doi: 10.1249/JSR.0000000000000027.
Kellmann M. Preventing overtraining in athletes in high-intensity sports and stress/recovery monitoring. Scand J Med Sci Sports. 2010 Oct;20 Suppl 2:95-102. doi: 10.1111/j.1600-0838.2010.01192.x.
Lehmann M, Foster C, Keul J. Overtraining in endurance athletes: a
brief review. Med Sci Sports Exerc. 1993;25(7):854–862.
Lipka, A., Luthardt, C., Tognaccioli, T., Cairo, B., & Abreu, R. M. de. (2025). Heart rate variability and overtraining in soccer players: A systematic review. Physiological Reports, 13(10), Article e70357. https://doi.org/10.14814/phy2.70357
Meeusen R, Duclos M, Foster C, Fry A, Gleeson M, Nieman D, Raglin J, Rietjens G, Steinacker J, Urhausen A; European College of Sport Science; American College of Sports Medicine. Prevention, diagnosis, and treatment of the overtraining syndrome: joint consensus statement of the European College of Sport Science and the American College of Sports Medicine. Med Sci Sports Exerc. 2013 Jan;45(1):186-205. doi: 10.1249/MSS.0b013e318279a10a.
Robson-Ansley PJ, Gleeson M, Ansley L. Fatigue management in the preparation of Olympic athletes. J Sports Sci. 2009 Nov;27(13):1409-20. doi: 10.1080/02640410802702186.
Stellingwerff T, Heikura IA, Meeusen R, Bermon S, Seiler S, Mountjoy ML, Burke LM. Overtraining Syndrome (OTS) and Relative Energy Deficiency in Sport (RED-S): Shared Pathways, Symptoms and Complexities. Sports Med. 2021 Nov;51(11):2251-2280. doi: 10.1007/s40279-021-01491-0.
la Torre ME, Monda A, Messina A, de Stefano MI, Monda V, Moscatelli F, Tafuri F, Saraiello E, Latino F, Monda M, Messina G, Polito R, Tafuri D. The Potential Role of Nutrition in Overtraining Syndrome: A Narrative Review. Nutrients. 2023 Nov 24;15(23):4916. doi: 10.3390/nu15234916.
Weakley J, Halson SL, Mujika I. Overtraining Syndrome Symptoms and Diagnosis in Athletes: Where Is the Research? A Systematic Review. Int J Sports Physiol Perform. 2022 May 1;17(5):675-681. doi: 10.1123/ijspp.2021-0448.
Over 3LAB
3LAB is een Vlaams sportwetenschappelijk coachingbedrijf gespecialiseerd in triatlon en wielrennen. Wij combineren inspanningsfysiologie, metabole analyse en evidence-based trainingsprincipes om atleten en coaches te ondersteunen in het maken van onderbouwde trainingsbeslissingen.
Reinout Van Schuylenbergh (PhD) is sportwetenschapper en gecertifieerd level 3 triatlon- en wielercoach. Hij heeft meer dan 30 jaar ervaring als duursporter en duursportcoach op professioneel en Olympisch niveau.
Hij is zaakvoerder van Triathloncoach.be en 3lab.be, gastdocent aan de KU Leuven, docent aan de Vlaamse Trainersschool, facilitator bij World Triathlon en auteur van blogs en sportwetenschappelijke artikels. Hij leeft op het ritme van de muziek en outdoor sporten.
