Sportonderzoek - Top 3 van de maand november
Synthese van mijn top 3 wetenschappelijke artikels voor deze maand.
Body Rocket: Een Nieuwe Generatie Aerodynamica Meting in het Fietsen
De Body Rocket (BR) sensor, is een nieuw on-bike systeem dat de aerodynamische weerstand (CdA) van een fietser in real-time meet.
Waarom is dit belangrijk?
Aerodynamica is cruciaal voor fietsprestaties; bij snelheden boven 50 km/h dragen luchtweerstandskrachten voor ongeveer 90% bij aan de totale weerstand die de renner ondervindt. Tot nu toe was de ‘gouden standaard’ hiervoor de windtunnel, die kostbaar is en een onnatuurlijke omgeving creëert. Alternatieve on-bike systemen (zoals de Notio Aerometer) meten CdA indirect via ‘Virtual Elevation’-methoden, waarbij aannames over rolweerstand en aandrijflijnverliezen nodig zijn.
De Body Rocket onderscheidt zich door direct de weerstandskrachten te meten met behulp van load cell-technologie (vergelijkbaar met een windtunnel) op de contactpunten tussen de rijder en de fiets.
Validiteit en Betrouwbaarheid
De studie bestond uit twee experimenten: een in een windtunnel en een op een 250m indoor wielerbaan (velodrome).
Validiteit (Windtunnel & Velodrome)
Om de validiteit te testen, werden disk-wielen met een bekende, berekende aerodynamische weerstand (CdA) aan de fiets toegevoegd.
Sterke Correlatie: De Body Rocket’s gemeten verandering in CdA kwam sterk overeen (r=0.99) met de theoretisch berekende verandering in zowel de windtunnel als het velodrome.
Gevoeligheid: De Body Rocket was in staat om een kleine verandering in CdA van 0.002 m2 te detecteren (de kleinste geteste verandering). Dit is een zeer hoge gevoeligheid, wat aantoont dat de BR de effecten van kleine veranderingen in de positie of uitrusting van de renner kan identificeren.
Betrouwbaarheid (Velodrome)
De betrouwbaarheid werd beoordeeld aan de hand van drie herhaalde, identieke ritten van 10 ronden op het velodrome.
Zeer Hoge Betrouwbaarheid: De Body Rocket toonde een zeer hoge intragroepscorrelatie (ICC) van 0.99.
Lage Variatie: De herhaalbaarheid was uitstekend, met een laag variatiecoëfficiënt (CV) van 1.67%. Dit CV is op een gestandaardiseerd niveau zelfs lager dan gerapporteerd in een studie met Notio Aerometer, ondanks het feit dat de deelnemers aan deze studie minder ervaren waren dan de elite-atleten in de vergelijkende Notio-studie.
Conclusie
De Body Rocket is een valide en betrouwbaar hulpmiddel voor het meten van real-time, directe CdA op een indoor velodrome.
Door de directe krachtmeting vermijdt het de fouten en aannames (zoals constante rolweerstand) die inherent zijn aan indirecte ‘Virtual Elevation’ systemen. De gevoeligheid van 0.002 m2 maakt het een krachtig hulpmiddel voor coaches en renners om de aerodynamische winst van kleine aanpassingen in houding of nieuwe uitrusting te kwantificeren.
Toekomstige uitdaging: Hoewel de Body Rocket bewezen is in gecontroleerde omgevingen, is verder onderzoek vereist om de validiteit en betrouwbaarheid in echte, onvoorspelbare buitenomstandigheden te bevestigen (met variabele wind, elevatie, enz.).
Kerntemperatuur bij Elite Triatleten
Een retrospectieve analyse uitgevoerd door de Franse Triathlon Federatie heeft de kerntemperatuur (Tcore) van 14 triatleten van wereldklasse, waaronder Olympische medaillewinnaars, geanalyseerd tijdens acht World Triathlon Championship Series (WTCS) evenementen en de Olympische Spelen van Tokyo 2020. Het doel was om de in-competitie Tcore responsen te karakteriseren over verschillende raceformaten (Mixed Team Relay, Sprint, Standaard) en omstandigheden.
Belangrijkste Bevindingen
Extreme Kerntemperaturen:
De studie bevestigt dat elite triatleten hogere Tcore-waarden bereiken dan eerder gemeld bij amateursporters of atleten in langere evenementen.
De gemiddelde Tcore steeg van 37.6±0.6∘C bij de start naar 39.8±0.8∘C na het lopen.
De hoogste gemeten piekwaarde was 41.3∘C. Opmerkelijk is dat 43% van de datasets een temperatuur van ≥40∘C bereikte en 26% zelfs ≥40.5∘C, een drempel die vaak wordt gebruikt voor de diagnose van inspanningsgerelateerde hitteberoerte, zonder dat atleten de race staakten.
Thermische Dynamiek per Discipline: De drie onderdelen van de triatlon spelen een verschillende rol in de thermische opbouw:
Zwemmen (Snelste Stijging): Dit onderdeel vertoonde de hoogste snelheid van Tcore-stijging (ΔTcore/Δt). Dit is waarschijnlijk omdat het de eerste discipline is en een initiële stijging van de kerntemperatuur nodig is om de warmteafgiftemechanismen te activeren.
Fietsen (Grootste Stijging): Het fietsgedeelte had de grootste totale amplitude van Tcore-stijging (ΔTcore). Dit komt doordat het fietsen gemiddeld de langste discipline is (ongeveer 54% van de totale racetijd).
Lopen (Hoogste Waarde): De hoogste piekwaarden van de Tcore werden consequent bereikt tijdens het loopsegment, dus aan het einde van de race.
Hitte en Raceformaat:
Omgeving: Hoewel de totale Tcore-stijging (ΔTcore) in hete omgevingen (Heat Index >27∘C) niet significant verschilde van gematigde omstandigheden, was de begintemperatuur hoger in de hitte. Het belangrijkste is dat de tijd doorgebracht in hyperthermie (≥38.5∘C en ≥40∘C) significant langer was in de hitte.
Afstand: De langere Standaardafstand leidde tot een grotere totale Tcore-stijging en een significant langere duur in hyperthermie vergeleken met de kortere Sprint en Relay formaten.
Geslachtsverschillen:
Mannen vertoonden een significant hogere gemiddelde Tcore dan vrouwen (40.0±0.8∘C vs 39.6±0.7∘C).
Er was echter geen significant verschil in de totale Tcore-stijging of de duur doorgebracht in hyperthermie tussen mannen en vrouwen , wat suggereert dat vrouwelijke elite triatleten geen groter risico op hitteberoerte lopen dan hun mannelijke collega’s.
Praktische Implicaties
Vanuit praktisch oogpunt benadrukken de auteurs dat, hoewel de hoogste Tcore altijd tijdens het lopen wordt bereikt, thermoregulatie geoptimaliseerd moet worden tijdens het fietsen omdat dit segment de grootste absolute stijging van de kerntemperatuur veroorzaakt.
Bovendien is het bij racen in de hitte cruciaal om:
De warming-up te verminderen.
Pre-cooling strategieën toe te passen om de start- Tcore te verlagen en de tijd die in hyperthermie wordt doorgebracht te verminderen.
Kortom, de studie bevestigt dat intensieve, kortere triatlons leiden tot extreem hoge kerntemperaturen bij wereldklasse atleten. De focus op thermoregulatie moet liggen op het voorkomen van de opbouw van warmte tijdens het fietsen en het implementeren van cooling-protocollen in de aanloop naar races in warme omstandigheden.
Het Nieuwe Tijdperk van Duurtraining: Acht Speerpunten voor Eliteprestaties
Een recente enquête onder 78 wereldklasse coaches, die 14 duursporten en 18 landen vertegenwoordigden, biedt een uniek inzicht in de belangrijkste praktijken die de evolutie van duurtraining en -prestaties de afgelopen 10–15 jaar hebben gestuurd. De onderzoekers identificeerden acht cruciale thema’s, gegroepeerd in drie overkoepelende categorieën, die de basis vormen van de moderne topsportcoaching.
Categorie 1: Trainingsmethodologieën
Wereldklasse coaches beschrijven een fundamentele verschuiving van generieke naar op maat gemaakte, datagestuurde trainingsbenaderingen.
Geïndividualiseerde en Sportspecifieke Strategieën. Training is steeds meer afgestemd op de unieke fysiologische en prestatieprofielen van elke atleet en de specifieke eisen van hun sport. Tools zoals bloedlactaatmeters en vermogensmeters worden gebruikt om de trainingsprikkels en het herstel nauwkeuriger te sturen.
Precisie in Trainingsuitvoering. Door technologische vooruitgang is de nauwkeurigheid van de trainingsvoorschriften en de uitvoering verbeterd. Wearables, veldtestapparatuur en data-analyse zorgen ervoor dat de trainingssessies perfect aansluiten bij de beoogde doelen.
Belastingsmanagement. Effectief belastingsmanagement is een cruciaal thema. Coaches integreren nu meerdere databronnen, waaronder externe belasting (volume, snelheid), interne belasting (hartslag, lactaat) en welzijnsindicatoren, om een optimaal evenwicht tussen stress en herstel te behouden. Multidisciplinaire teams spelen een essentiële rol bij het ondersteunen van dit holistische besluitvormingsproces.
Strategisch Gebruik van de Omgevingsstressoren. Het doelbewust inzetten van omgevingsfactoren zoals hoogte- en hitte-blootstelling is een courante praktijk. Hitte-training wordt aanzien als essentieel voor het optimaliseren van de prestaties in warme klimaten en voor het verbeteren van de fysiologische prestatie in het algemeen.
Categorie 2: Herstel- en Gezondheidsmanagement
Er is een groeiende erkenning dat duurzaam succes afhangt van een proactieve benadering van herstel en gezondheid.
Geoptimaliseerde Voeding. Voedingsstrategieën zijn geïndividualiseerd en geperiodiseerd om de trainingseisen te ondersteunen. Er is een verschuiving naar het strategisch afstemmen van de koolhydraatinname op de trainingsintensiteit en de -duur, inclusief carbohydrate periodization en voeding tijdens de sessie. Dit heeft atleten in staat gesteld langer, zwaarder en frequenter te trainen.
Holistische Herstelpraktijken. Herstel wordt gezien als een actief, veelzijdig proces dat slaapkwaliteit, emotioneel evenwicht en de balans tussen werk en privéleven omvat. Tools zoals hartslagvariabiliteit (HRV) en slaaptracking worden veelvuldig gebruikt om real-time inzicht te krijgen in de reactie van het lichaam op de trainingsbelasting en niet-fysiologische stressoren.
Gezondheids- en Blessurepreventie. Coaches geven prioriteit aan de langetermijngezondheid van hun atleten door middel van gestructureerde krachttraining en systematische blessurepreventieprogramma’s. Er is ook meer aandacht voor mentale gezondheid, het risico op Relatieve Energie Deficiëntie in de Sport (RED-S) en de specifieke behoeften van vrouwelijke atleten, inclusief het monitoren van de menstruatiecyclus.
Categorie 3: Technologische Innovatie
Technologie is een belangrijke enabler van de verschuiving naar geïndividualiseerde coaching en een directe bijdrage aan de prestatieverbetering.
Apparatuur en Technologiegedreven Innovatie. Technologische vooruitgang, zoals ‘superschoenen’ in het hardlopen en aerodynamische verbeteringen in het fietsen, stelt atleten in staat om met hogere intensiteiten en snelheden te trainen en te concurreren, met verminderde cumulatieve vermoeidheid en blessurerisico’s. Coaches verwachten verdere ontwikkelingen in real-time fysiologische monitoring (zoals bloedlactaat sensoren) en het gebruik van kunstmatige intelligentie (AI) om trainingsplannen in real-time aan te passen op basis van individuele responsen.
Conclusie voor 3LAB
De elite coaching evolueert naar een integratieve en geïndividualiseerde aanpak. Het gaat niet langer om het isoleren van individuele strategieën, maar om het dynamisch combineren van op maat gemaakte trainingsmethoden, proactief herstel- en gezondheidsmanagement, en het strategisch benutten van technologische innovaties om duurzaam succes op het hoogste niveau te garanderen. De coach-atleet relatie en het geloof van de atleet in het plan blijven echter de meest cruciale factoren om fysieke aanpassing en topprestaties mogelijk te maken.
Nood aan extra ondersteuning in het lezen van wetenschappelijk artikels? Deze e-course inclusief e-boek is voor jou van goud-waarde:
Meer dan 425 begrippen uit de sportwetenschappen helder uitgelegd.
E-course ‘hoe lees ik een wetenschappelijk artikel?’
Gratis updates.
Een must-have e-course voor elke coach.
Referenties
Hopker JG, Barnes C, Fennell CRJ, Gibson S. Validity and Reliability of an On-Bike Sensor System for the Determination of Aerodynamic Drag in Cycling. Eur J Sport Sci. 2025 Dec;25(12):e70098. doi: 10.1002/ejsc.70098.
Rubio, J.S.E., Libicz, S., Candau, R. et al. Core temperature responses in world-class triathletes during the Tokyo 2020 Olympics and 2019 to 2021 World Triathlon Championship Series. Ger J Exerc Sport Res (2025). https://doi.org/10.1007/s12662-025-01074-5
Sandbakk, Ø., Herzog, S., McGawley, K., Pyne, D. B., Talsnes, R. K., Millet, G. P., Solli, G. S., Seiler, S., Laursen, P. B., Haugen, T., Tønnessen, E., Wilber, R., Foster, C., van Erp, T., Stellingwerff, T., Holmberg, H., & Bucher Sandbakk, S. (2025). Perspectives of World-Class Endurance Coaches on the Evolution of Athlete Training and Performance. International Journal of Sports Physiology and Performance (published online ahead of print 2025). Retrieved Nov 30, 2025, from https://doi.org/10.1123/ijspp.2025-0317
Reinout Van Schuylenbergh (PhD) is sportwetenschapper en gecertifieerd level 3 triatlon- en wielercoach. Hij heeft meer dan 30 jaar ervaring als duursporter en duursportcoach op professioneel en Olympisch niveau.
Hij is zaakvoerder van Triathloncoach.be en 3lab.be, gastdocent aan de KU Leuven, docent aan de Vlaamse Trainersschool, facilitator bij World Triathlon en auteur van blogs en sportwetenschappelijke artikels. Hij leeft op het ritme van de muziek en outdoor sporten.